شگفت قصه‌ای چندان شکوهمند و پرمهابت و رازآلود که اگر اسناد و مدارک واقعیت آن در دست نبود می گفتیم افسانه است و محصولِ تخیل صِرف.
قصۀ مولانا با شمس تبریزی یک چنین چیزی است. مولانا در آستانۀ چهل سالگی بود که آن پیر مرموز در افق زندگیِ او پیدا شد و به دمِ جادوییِ خود واعظی جا افتاده ــــــ    اهل منبر و مدرسه ــــــ    را به مولانایی تبدیل کرد که اینک ولوله در هفت اقلیم جهان افکنده است. اسناد واقعیتِ این ماجرا مثلثی است که سروده ها و نوشته های خود مولانا ــــــ در دیوان و مثنوی و فیه ما فیه و مکتوبات ــــــ  یک ضلع آن، و گفته های شمس ــــــ در مقالات ــــــ ضلع دیگر و گزارش بهاءالدین ولد (مشهور به سلطان ولد) فرزند مولانا ضلع سوم آن است. گزارش سلطان ولد گواهیِ دست اولِ نزدیک ترین و مطلع ترین شاهد آن ماجراست. گزارش به طور پراکنده همراه اطلاعات متفرق دیگر از حالات سلطان العلما (پدر مولانا) و سید برهان‌الدین محقق (اتابک مولانا) و صلاح الدین زرکوب و حسام الدین ارموی (خلیفه های مولانا) در جاهای مختلف از ابتدانامه (نخستین دفتر از مثنوی های سه گانۀ سلطان ولد) آمده است.

محمدعلی موحد متولد خردادماه 1302 در تبریز است. او تحصیلات ابتدایی خود را در مدارس تدیّن تبریز به اتمام رساند و دیپلم ادبی خود را در همان شهر دریافت کرد. پس از اتمام تحصیل به استخدام شرکت نفت آبادان درآمد و سردربیر روزنامۀ شرکت نفت شد. او در همان سال‌ها به تهران انتقالی گرفت و برای ادامۀ تحصیل وارد دانشگاه تهران شد. موحد دکترای خود را در رشتۀ حقوق خصوصی دریافت کرد و برای تحصیل در رشتۀ حقوق بین‌الملل به انگلستان رفت، پس از آشنایی با ایران‌شناسانی چون ولادیمیر مینورسکی، لاکهارت و ... به پژوهش بر روی نسخ خطی موجود در موزۀ بریتانیا پرداخت. علاقۀ موحد به تحقیق و پژوهش موجب شد هم در سال‌های خدمت در شرکت نفت و هم پس از بازنشستگی هرگز مطالعه، تحقیق و تألیف را رها نکرده و حاصل پژوهش‌های او بیش از بیست‌وپنج کتاب در حوزه‌های مختلف عرفان، ادب، تاریخ و حقوق است.