از آغاز آشنایی پژوهشگران اروپایی با معارف اسلامی و زبان و ادب تازی، چگونگی تکوین علمِ نحو در میان مسلمانان و نخستین مراحل رشد و تکامل آن یکی از مسائل بسیار بحث برانگیز بوده است، و غالباً در این زمینه نیز، مانند بسیاری از زمینه های علمی دیگر، مسلمانان را ملهم و متأثر از آراءِ یونانیان دانسته اند.
... اما نظریۀ تأثیرات یونانی در اولین مراحل شکل گیری علم نحو در عالم اسلامی از چند جهت بی وجه و ناپذیرفتنی است. اولاً، به هیچ روی نمی توان گفت که نخستین نحویان زبان تازی و نیز کسانی که وضع این علم بدیشان منسوب است، مستقیم یا غیر مستقیم، با زبان و قواعد زبانشناسیِ یونانی ارتباط و آشنایی داشته اند.
... ثانیاً، مسلمانان هیچ گاه، تا آنجا که خود می دانستند و آگاهی داشته اند، از ذکر مآخذ و یافته های خود پرهیز نداشته اند...
ــــــــــــ از متن کتاب

فتح‌الله مجتبائی متولد آذرماه 1306 در تهران است. او تحصیلات ابتدایی خود را در اراک انجام داد و سپس برای دریافت دیپلم ادبی راهی دارالفنون تهران شد. در همان زمان زبان انگلیسی را فراگرفت و برای تحصیل در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی به دانشگاه تهران رفت. در دهۀ 40 از طرف وزارت فرهنگ برای آشنایی با ویرایش و تألیف کتاب‌های درسی به دانشگاه کلمبیا اعزام شد و پس از تحقیق و مطالعه در این زمینه، برای تألیف و تدوین کتاب‌های آموزشی رشتۀ ادبیات، به ایران بازگشت. تمایلات عرفانی وی موجب شد برای شناخت عرفان و ادیان مختلف به هند و پاکستان سفر کرده و در نهایت دکترای تاریخ ادیان و فلسفۀ شرق را از دانشگاه هاروارد امریکا کسب کند. او هم‌اکنون عضو هیئت علمی بنیاد دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو هیئت گزینش بنیاد موقوفات ایرج افشار است.